Xử lý hình sự pháp nhân gây ô nhiễm môi trường là một vấn đề được bàn thảo sôi nổi. Trong ảnh: Cảnh sát môi trường kiểm tra nước thải của Công ty Hào Dương

Thêm tội về công nghệ thông tin

BLHS hiện hành chỉ xử lý các hành vi tạo ra và lan truyền các chương trình virus tin học; vi phạm các quy định về vận hành, khai thác và sử dụng mạng máy tính; sử dụng trái phép thông tin trên mạng... và gói gọn trong ba điều luật 224, 225, 226. Trong khi đó ở nước ta có đến 20 triệu người sử dụng Internet, tội phạm trong lĩnh vực này tăng nhanh đến chóng mặt.

Theo TS Trần Văn Hòa - Trưởng phòng Phòng chống tội phạm công nghệ cao (Bộ Công an), việc hacker bẻ khóa, đột nhập vào các website, server lấy cắp thông tin cá nhân, thông tin thẻ tín dụng ngày càng phổ biến. Các vụ như PAVN bị tấn công làm cho 8.000 domain do PAVN cung cấp dịch vụ bị ảnh hưởng, hàng loạt website khác bị đột nhập, trang web mocxi đã truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy... nhưng luật lại quy định các điều kiện khá ngặt nghèo như “đã bị xử lý hành chính”, “có hậu quả thiệt hại”... làm các cơ quan tố tụng rất khó chứng minh nên khó xử lý.

Vì thế ông Hòa hoàn toàn ủng hộ việc hoàn thiện các dấu hiệu cơ bản của ba tội danh cũ theo hướng bỏ dấu hiệu “đã bị xử lý hành chính”, nâng mức hình phạt và bổ sung hai tội mới trong lĩnh vực này. Cụ thể cần xử lý hình sự các hành vi cố ý vượt qua cảnh báo để truy cập bất hợp pháp mạng máy tính, Internet, thiết bị số... và hành vi sử dụng mạng để chiếm đoạt tài sản.

Nhiều chuyên gia cũng đồng tình với việc điều chỉnh, bổ sung các hành vi này vào luật để xử lý hình sự người vi phạm.

Xử lý hình sự pháp nhân?

Theo nhiều chuyên gia, hiện nay việc gây ô nhiễm môi trường đang là vấn đề bức xúc trong xã hội nhưng luật lại không quy định xử lý hình sự pháp nhân là chưa ổn.

TS Nguyễn Văn Tài - Viện Chiến lược chính sách tài nguyên và môi trường cảnh báo: Môi trường đã thành vấn đề toàn cầu. Các loài, cá thể trong tự nhiên giảm mạnh, xuất hiện nhiều loài ngoại lai nguy hiểm xâm hại môi trường. Ở ta, có đến cả ngàn cơ sở gây ô nhiễm nhưng luật không cho phép đưa pháp nhân ra xử hình sự là chưa có tác dụng răn đe. Vì thế ông Tài cho rằng nên quy định trách nhiệm hình sự của người đứng đầu pháp nhân. Cạnh đó, ông đề nghị là luật chỉ nên quy định mức sàn về hình phạt tiền với pháp nhân gây ô nhiễm chứ không nên quy định mức tối đa như dự luật (phạt từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng với hành vi quản lý chất thải, sự cố môi trường)...

Đồng tình, ông Nguyễn Đình Xuân - đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh cho rằng chúng ta không truy tố pháp nhân nhưng chúng ta có thể truy tố người đứng đầu pháp nhân. Chẳng hạn trong vụ Vedan, nếu ông giám đốc không chỉ đạo thì nhân viên nào dám gây hại môi trường như thế?

Ông Phạm Trọng Bình - Ủy ban Chứng khoán nhà nước nêu vấn đề: Trong lĩnh vực chứng khoán, dự luật quy định cá nhân công bố thông tin sai lệch sẽ bị xử lý hình sự là chưa ổn. Bởi lẽ việc công bố thông tin sai lệch này thường là tổ chức hoặc pháp nhân thực hiện nên cần xem lại.

Luật sư Mark Sandler (Canada) cho biết ở nước ông không có quy định mức phạt tiền tối đa với doanh nghiệp, thực tế có doanh nghiệp từng bị phạt hơn 37 triệu USD vì vi phạm luật cạnh tranh. Ông cho rằng có “nhiều lợi thế” khi quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân và nước ông đã áp dụng điều này.

Xem lại tội đầu cơ

Theo luật hiện hành, muốn xử lý tội đầu cơ thì hành vi mua vét hàng hóa tạo ra sự khan hiếm giả tạo phải diễn ra trong thời điểm thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh. Quy định “ngặt” thế nên chưa xử lý hình sự được ai. Vì thế, dự luật đã bổ sung thêm thời điểm đầu cơ là “khó khăn về kinh tế” và nâng mức phạt với loại tội này.

Ông Nguyễn Văn Phúc (Ủy ban Kinh tế của quốc hội) băn khoăn: “Chúng ta đang vận hành nền kinh tế thị trường, liệu rằng có còn khái niệm đầu cơ hay không? Thực tế có một số hiệp hội hoặc nhân danh hiệp hội dìm giá, nâng giá trong lĩnh vực của họ thì có bị xem là đầu cơ?”. Ông Võ Nguyên Phương - Phó Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đề nghị không nên đưa tội đầu cơ vào vì kinh tế thị trường đã có đủ các luật cạnh tranh, chống độc quyền mà tồn tại tội này là chưa ổn.

Một chuyên gia khác băn khoăn: Những khái niệm như “khan hiếm”, “khó khăn về kinh tế” là sao. ai là người có thẩm quyền công bố tình hình này để có thể xử lý hình sự?... Luật nên quy định rõ chứ chung chung thì sẽ không xử lý được ai!

Hôm nay, hội thảo tiếp tục bàn về tội phạm quốc tế, tội phạm có tổ chức và buôn bán người.

Theo luật sư Mark Sandler (Canada), trong lĩnh vực công nghệ thông tin thì hành vi có chủ ý của một người sẽ bị xem là phạm tội phá hủy hoặc sửa đổi dữ liệu khi: làm cho dữ liệu trở thành vô nghĩa, vô dụng hoặc vô hiệu quả; can thiệp vào việc sử dụng hợp pháp dữ liệu; can thiệp đối với người được sử dụng dữ liệu hợp pháp hoặc làm cho người có quyền truy cập dữ liệu không truy cập được dữ liệu. Cũng bị xem là phạm tội sửa đổi, phá phách dữ liệu khi truyền bá virus làm cho người sử dụng máy tính ngay tình kích hoạt; chủ động tải lên quá mức vận hành của hệ thống máy tính (buộc phải ngưng dịch vụ do bị tấn công); sửa đổi dữ liệu làm cho chương trình không hoạt động đúng được.